Modern Şehrin Eski Mahallesi,Sokak Sanatının Kalbi |Yel değirmeni,Kadıköy

adıköy’ün ve İstanbul’un en sevdiğimiz mahallesi olmasından dolayı çok ayrıntılı bir Yeldeğirmeni gezilecek yerler yazısı hazırladık umarız bizim kadar keyif alırsınız siz de 🙂

Marmaray; iki yakayı denizin altından birbirine bağlayan bir tüp geçit. Anadolu yakasında Ayrılıkçeşmesi durağından kalkan trenler Ayrılıkçeşmesi ile Kazlıçeşme arasında her gün binlerce yolcuyu denizin altından taşımaktalar. Ayrılıkçeşmesi durağına ismini veren ve bugun de varlığını koruyan bir çeşme Ayrılıkçeşmesi. Durağın yakınında yer alan Ayrılıkçeşmesi, önünden geçen binlerce insana bakmaya devam ediyor. Şu an su akmasa da, yıllara inat çeşme olarak varlığını bir nebze de olsun devam ettiriyor.

Yel değirmeni semtine girişimizi Ayrılıkçeşmesinden yapıyoruz. Nice insanın birbirinden ayrılığına tanıklık etmesi isminin altından yatan temel neden. Osmanlı İmparatorluğu zamanında, doğuya yapılan seferlerde ordunun uğurlanma noktasında yer alan çeşme, aynı zamanda Hicaz demiryolu yapımına kadar da hacı adaylarının yolculuğa uğurlandıkları yermiş. Bugün bunu gösteren hiçbir emare kalmasa da, insanın bunu bilmesi bile içine hüzün dolmasına neden oluyor. Marmaray’ın yapımı ile birlikte daha da dikkat çeken çeşme şu an hak ettiği ilgiyi maalesef görmüyor. Kent belleğinde önemli yere sahip yapıların asıl işlevleriyle korunması, gelecek kuşaklara bırakılacak en önemli mirasların içerisinde bulunmaktadır.

Ayrılıkçeşmesinin arka tarafında Osmanlı zamanından kalma mezarlık yer almakta. Mezarlığın bulunduğu alan, daha doğrusu mezarlıktan geriye kalan kısmın durumu da pek içi acıcı değil maalesef. Yılların tahribatına dayanamayan mezar taşlarından günümüze ulaşmayı başaranları görmek mümkün.

Mezarlığın arkasında yer alan Ayrılıkçeşmesi sokağı, iki katlı ve şirin evleriyle görülmesi gereken bir yer. Sokağın giriş kısmında Yeldeğirmenispor Kulübünün binası da bulunmaktadır. İstanbul’da yer alan eski tip sokaklardan günümüze kadar ulaşmayı başaran ender sokaklardan biri. Sokağı görünce,yatay yapılaşmanın önemi daha da iyi anlaşılıyor. İnsanların birbirini tanıdığı, komşulukların sürdüğü, çocukların sokaklarda oynamaya devam ettiği sokaklardan geriye kalanlardan. Sokağın ilgi çeken bir tarihçesi bulunmaktadır.

Yeldeğirmeni Spor Kulübü Binası
Ayrılıkçeşmesi Sokağı

İngilizlerin İstanbul’u işgali, tarihimizdeki önemli olaylardan biridir. Üç kıtayı yöneten Osmanlı İmparatorluğunun başkentinin işgali de sokağın da yeni bir adla adlandırılmasına neden olmuş. Paris Mahallesi…

İngilizler tarafından askerlerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere şehrin karşı kıyısında yer alan Galata’dan getirilen kadınlar bugünkü sokağa yerleştirilmiş. Uzun yıllar bu sokakta yer alan evlerde getirilen kadınların kalması yüzünden sokak Paris Mahallesi olarak anılmaya başlanılmış. Marmaray yapımında sokakta bulunan evlerin bazılarının yıkılmasına rağmen, sokak hala varlığını korumaktadır.

Ayrılıkçeşmesi sokağının başında yer alan köprüden karşıya geçilerek Yel değirmeni semtine ulaşılmaktadır. Yel değirmeni İstanbul’un ilk apartman semtlerindendir. Kozmopolit nüfus yapısını az da olsa koruyan semt, cami, kilise ve sinagog olmak üzere üç dinin de ibadethanelerine ev sahipliği yapmaya devam etmektedir.

Yel değirmeni semti ismini 17. Yüzyılda bölgede yapılan yeldeğirmenlerinden almaktadır. Günümüze kadar ulaşamayan bu yeldeğirmenleri, semte yel değirmeni isminin verilmesini sağlamıştır. Belki de tarihinde yer alan yeldeğirmenlerinin de katkısıyla bugün semtte birçok fırın yer almaktadır.

Yel değirmeni sokaklarını gezerken geçmişe gitmemek elde değil. Her sokağında tarihi bina yer alan sokaklarda, geçmiş dönemlerin mimari yapılarını yakından inceleme fırsatı sahip olunuyor. İlk apartman semtlerinden biri olması nedeniyle, yüzyılı deviren birçok apartman Yeldeğirmeninde yer almaktadır.

Kadıköy Tasarım Merkezi – Eski Özen Sineması Binası

Yeldeğirmeninde ilk karşımıza çıkan bina eski Özen Sineması. Uzun yıllar Özen sinemasına ev sahipliği yapan binada son beş yıldır Tasarım Atölyesi Kadıköy yer almaktadır. Atölye çeşitli etkinlikler, çalıştaylar, projeler üniversiteler ve diğer kuruluşlarla işbirliği içerisinde düzenlenmektedir. Halkın karar süreçlerine fikirleri ve tasarımlarıyla etkin katılımını sağlamak da atölyenin ana gayelerinde birisidir. (TAK Kadıköy : http://takortak.org/ )

Rasim Paşa Camisi

Yel değirmeni semti geçmişinden beri kozmopolit bir nüfus yapısına sahip bulunmaktadır. Rasimpaşa Camisi Müslüman, Hristiyan ve Yahudi dinine mensup insanların bir arada yaşadığı semtte yer almaktadır. Geçmişi yüzyıldan daha fazla olan cami ibadete açık olup, semtte görülmesi gereken eserler arasında yer almaktadır.

Ayios Georgios Rum Ortodoks Kilisesi

Ayios Georgios Rum Ortodoks Kilisesi de semtte bulunmaktadır. Kilise karakolhane caddesi üzerinde yer almaktadır. Kilisenin bahçesinde yer alan çan kulesinde bulunan çanın döküm işlemi Samatyalı Zilciyan Usta tarafından yapılmıştır. Kilise ibadete açık olup, binasının yapım yılı kaynaklara göre farklılık göstermektedir. Kilise semtte yaşayan rum nüfusun büyük bölümünün göç etmesine rağmen varlığıyla semtin tarihine ışık tutmaya devam etmektedir.

Semtte yer alan diğer bir ibadethane ise; Hemdat İsrael Sinagogudur. Semtin uzun yıllar boyunca kalabalık bir Yahudi nüfusu barındırmaktaydı. Yahudi toplumundan geriye az sayıda insan kalmış olup, çoğunluğu yıllar içinde semtten ayrılmışlardır. Sinagog binası yüksek duvarlarla çevrili durumdadır. Sinagog İstanbul’da yaşanan 6-7 Eylül olaylarından da zarar görmüştür.

Hemdat İsrael Sinagogu

Geçenlerde internette bulduğumuz bir yazı. Yazının konusu; Kadıköy Yel değirmeni’nden Yahudiler Geçti, Geriye Anıları Kaldı’ydı. Yazıyla semtte yaşamış bir Yahudi vatandaşımızla söyleşi yapılarak semtte yaşamış yahudi cemaatinin yaşantısıyla ilgili bilgi verilmektedir. Semtte gezmeden önce mutlaka okunması gereken bir yazı.

Yazı Linki: http://www.salom.com.tr/haber-88147-kadikoy_yeldegirmeninden__yahudiler_gecti_geriye_anilari_kaldi_.html

Fransız Eglisia Notre Dame du Rosaire Katolik Kilisesi -Yeldeğirmeni Sanat

Fransız Eglisia Notre Dame du Rosarie Katolik Kilisesi de yel değirmeni semtinde yer alan diğer bir kilise. Kadıköy Belediyesince satın alınarak başarılı bir restorasyon projesinin uygulandığı bina, günümüzde sanat merkezi olarak kullanılmaktadır. Yapım yılı 1895 olan bina, 19. Yüzyıl mimari sanatını yansıtmaktadır. ( Yel değirmeni Sanat linki: http://yelsanat.kadikoy.bel.tr/ )

Kilise binası ile birlikte inşa edilen ve Sainte Euphemie Fransız Okulu olarak kullanıldıktan sonra maarif vekaletine devredilen okul binası da kilisenin yanında yer almaktadır. Günümüzde Kemal Atatürk Lisesine ev sahipliği yapan bina da mimari yapısı ile dikkat çekmektedir.

Kemal Atatürk Lisesi

Osmangazi İlkokulu da semtte yer alan bir okuldur. Okul 1914 yılında Haydarpaşa Garının yapımında görev alan Alman mühendislerinin çocuklarının eğitim almasına yönelik yapılmıştır.

Osmangazi İlkokulu

İstanbul’un ilk apartman semtlerinden biri olan semtte geçmişi yüzyıldan fazla olan birçok bina yer almaktadır. Yapıldıkları dönemin mimari yapısını yansıtan binalara semtin birçok noktasında rastlanılmaktadır. Kimi binaların durumu iyi olup, kimisi ise bakımsızlıktan dolayı yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya bulunmaktadır. Geçtiğimiz Mayıs ayında da semtte yer alan bir tarihi binada da çökme yaşanmıştır.

Semtte yer alan Valpreda Apartmanı Osmangazi ilkokulunun yer aldığı sokakta bulunmaktadır. Levi Kehribarcı tarafından yaptırılan apartmanın diğer adı da İtalyan Apartmanı. Bunun nedeni ise; Haydarpaşa Garının yapımında görev alan İtalyan taş ustalarının kalmasına yönelik yapılmasından kaynaklanmaktadır. Günümüzde konut olarak kullanılmaya devam edilmektedir.

Velprada Apartmanı

Süreya Demirciyan Apartmanı da karakolhane caddesinde yer almaktadır. Apartman iyi durumda bulunmaktadır. Demirciyan ailesi tarafından yaptırılan apartman koruma altına alınmıştır. Apartmanın günümüzdeki ismi Tevfik Tura Apartmanıdır.

Tevfik Tura Apartmanı

Celal Muhtar Apartmanı semtte yer alan az sayıdaki Türk apartmanlarından bir tanesidir. Apartman Dr. Celal Muhtar Bey tarafından yaptırılmıştır. Hilal-i Ahmer şimdiki adıyla Kızılay’ın da yöneticiliğini yapan Dr. Celal Muhtar Bey, tıp alanında da başarılı çalışmaları bulunan bir hekimdir.

Celal Muhtar Apartmanı

Semtte mimari yapısı ile dikkat çeken diğer apartman ise; Sünget Apartmanı. Sünget Apartmanı Haydarpaşa Garı yapımında görev alan Alman Mühendisler için inşa edilmiştir. Alman mühendislerin ayrılmasından sonra Türkler tarafından kullanılmaya başlanılmıştır.

Sünget Apartmanı

Semtte gezinirken her noktada karşınıza duvar resimleri çıkmaktadır. 2012 yılından semti canlandırma projesi kapsamında binaların kullanılmayan duvarlarına duvar resimleri yapılmıştır. Duvar resimleri semte ayrı bir hava katmaktadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir